Hệ thống giao thông liên kết TP.HCM với các tỉnh Đông Nam Bộ đang được đẩy mạnh đầu tư sau quá trình sáp nhập. Sự quyết tâm từ TP.HCM và các tỉnh đã thúc đẩy số lượng và quy mô các dự án, trong đó có những dự án cần triển khai gấp để đáp ứng nhu cầu đi lại thuận tiện cho người dân như triển khai Metro từ Bến Thành – Bình Dương & Bến Thành – Vũng Tàu,..
Mới đây, tại phiên họp đầu tiên của Ban Chỉ đạo phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị TP.HCM, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đã thông báo về kế hoạch nối dài mạng lưới metro ra toàn bộ TP.HCM mở rộng, bao gồm Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu, và kéo dài đến Tây Ninh, Đồng Nai.
Tăng tốc kết nối TP.HCM và các tỉnh Đông Nam Bộ
Theo ông Nguyễn Văn Được, mục tiêu nối dài metro khắp TP.HCM mở rộng đến Tây Ninh, Đồng Nai dựa trên việc Bộ Chính trị đã cho chủ trương điều chỉnh nghị quyết 188 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế chính sách đặc thù để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị tại TP.HCM. Đặc biệt, Bộ Chính trị đã có nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, sẽ là động lực quan trọng để huy động đa dạng nguồn lực thực hiện.
Theo quy hoạch, TP.HCM có 12 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài 510km, Bình Dương có 12 tuyến với khoảng 305km, còn Bà Rịa – Vũng Tàu có 3 tuyến với 125km. Như vậy, sau sáp nhập, TP.HCM mới sẽ có khoảng gần 1.000km đường sắt đô thị, chưa kể các tuyến đường sắt quốc gia đang được trung ương triển khai hoặc tới đây sẽ điều chỉnh quy định để địa phương làm.
Trên bản đồ quy hoạch metro của TP.HCM và Bình Dương, nhiều tuyến đã được thiết kế đấu nối, gặp nhau tại hai đầu mối quan trọng là TP Thủ Đức và huyện Củ Chi. Bình Dương đã lựa chọn tuyến metro số 1 (từ TP mới Bình Dương đến Suối Tiên) làm dự án ưu tiên triển khai trước. Tuyến này hiện đang được Hội đồng Thẩm định nhà nước thẩm định chủ trương đầu tư.
Về kết nối với Bà Rịa – Vũng Tàu, người dân kỳ vọng vào tuyến đường sắt đô thị Thủ Thiêm – Long Thành sẽ đáp ứng nhu cầu đi lại giữa hai sân bay lớn là Tân Sơn Nhất và Long Thành. Trong quy hoạch phát triển của tỉnh, Bà Rịa – Vũng Tàu cũng đã định hướng xây dựng tuyến metro số 3 với lộ trình dự kiến kéo dài từ Vũng Tàu – Bà Rịa – Phú Mỹ, đồng thời có tính toán đến phương án kết nối với sân bay Long Thành tại tỉnh Đồng Nai.
Một hướng kết nối tiềm năng khác là tuyến metro tốc độ cao từ trung tâm TP.HCM đến Cần Giờ. Trong tương lai, nếu tuyến này vượt qua vịnh Ghềnh Rái đến Vũng Tàu, có thể trở thành tuyến đường sắt vòng cung trong mơ. Đồng thời, Cần Giờ cũng có tiềm năng trở thành ga trung tâm mới, kết nối với các tuyến metro từ miền Tây đi lên, mở ra không gian liên kết vùng mạnh mẽ hơn.
Khởi công tuyến metro số 2 vào cuối năm 2025
Thành phố đang hoàn tất các thủ tục để khởi công tuyến metro số 2 vào cuối năm 2025, 6 tuyến còn lại dự kiến sẽ đồng loạt khởi công từ năm 2027. Song song đó, hai tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Giờ và Thủ Thiêm – Long Thành cũng đang được xúc tiến.
Theo TS Phạm Viết Thuận – viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, việc TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu hợp nhất sẽ tạo ra một siêu đô thị đủ lớn để vẽ lên một bức tranh đường sắt đô thị thống nhất về hướng tuyến, loại hình và kỹ thuật, công nghệ. Công nghệ thống nhất sẽ giúp đấu nối mạng lưới tốt hơn, tiết giảm chi phí đầu tư, bảo trì vận hành và đặc biệt tạo điều kiện cho công nghiệp đường sắt phát triển.
Các cơ chế đặc biệt của nghị quyết 188 cũng sẽ được áp dụng cho các khu vực Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu hiện hữu. Điều này cho phép TP.HCM có thể triển khai ngay các tuyến metro mà không cần lập chủ trương đầu tư, rút ngắn đáng kể thời gian đầu tư các dự án.
Đồng bộ công nghệ, huy động vốn, phát triển TOD
Với tổng chiều dài metro có thể lên đến gần 1.000km, TP.HCM mở rộng sẽ cần nguồn lực rất lớn về vốn, nhân lực và công nghệ. Việc huy động tư nhân tham gia đầu tư là xu hướng tất yếu, giúp giảm áp lực ngân sách và đẩy nhanh tiến độ.
Theo các chuyên gia, một yếu tố then chốt là cần nhanh chóng thống nhất công nghệ toàn hệ thống để đảm bảo khả năng đấu nối, tiết kiệm chi phí vận hành và bảo trì, đồng thời tạo nền tảng cho ngành công nghiệp đường sắt nội địa phát triển.
Bên cạnh đó, mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông (TOD) sẽ đóng vai trò dẫn dắt, khi các tuyến metro đến đâu, đô thị sẽ phát triển đến đó. Các nghị quyết 98 và 188 đang mở ra cơ chế thuận lợi để hiện thực hóa mô hình này — tạo nguồn thu bền vững để tái đầu tư vào hệ thống giao thông công cộng.
Tuy nhiên, thành phố cần có thêm chính sách đột phá để khuyến khích doanh nghiệp tham gia và đẩy nhanh quá trình triển khai, biến metro trở thành trục xương sống phát triển vùng đô thị đa trung tâm trong tương lai.
>>> Xem thêm: TP. HCM đẩy mạnh mở rộng tuyến Metro số 1, kết nối vùng với Bình Dương và Đồng Nai
